İçeriğe geç
Alerji ve astım
Konu · Alerji ve astım

Alerjisi olan evde temizlik

Akar, toz, koku ve sprey: alerjisi ya da astımı olan biri için evde neye dikkat etmeli? 10 odadan 30 soru.

Mutfak

Mutfak: alerji ve astım

Mutfak sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Evde sık temizlik spreyi kullanımı uzun dönemde akciğer işlevinde daha hızlı kayıpla ilişkilendirildi (Svanes 2018). Ürünü havaya değil beze sıkın, çam/narenciye kokulu ürünleri havalandırmasız kullanmayın (Rosales 2022). Şikâyetiniz varsa doktorunuza danışın.

MUTÇamaşır suyu buharı ve kokusu sağlığa zararlı mı?

Karıştırmasanız bile çamaşır suyuyla silme sırasında gerçek bir evde iç havada tahriş edici klorlu gazlar ölçüldü; İzmir'de yapılan çalışmada da mutfak temizliği sırasında havada klorlu bileşikler arttı. Mutfağın gündelik temizliği için sıcak su, deterjan, durulama ve kurutma yeterlidir. Evde çamaşır suyu bulunuyorsa başka ürünle karıştırmayın, orijinal kabında, kapağı sıkı ve çocuğun ulaşamayacağı yerde saklayın.

Mattila 2020 · Odabaşı 2008
MUTKokulu, çam ya da limon kokulu temizleyiciler daha mı temiz bırakır?

Hayır, koku temizliğin değil havaya karışan kimyasalın işaretidir. Çam ve narenciye kokulu temizleyicilerle silme sırasında havadaki ozonla tepkimeden çok ince yeni parçacıklar oluştuğu ölçüldü. Mutfakta kokusuz ya da az kokulu ürün ve iyi havalandırma tercih edin.

Rosales 2022
Buzdolabı

Buzdolabı: alerji ve astım

Buzdolabı sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Buzdolabı içi kapalı bir alandır; güçlü kokulu ürün gerekmez, deterjanlı ya da karbonatlı ılık su yeterli. Kokular yiyeceklere de geçebilir.

BUZArtık yemek buzdolabında kaç gün durur?

USDA'ya göre pişmiş artık yemekler buzdolabında 3–4 gün saklanabilir; daha uzun saklamak için dondurun. Yemeği pişirdikten sonra en geç 2 saat içinde, kapalı ve sığ kaplarda dolaba koyun. Şüphedeyseniz koklayarak değil tarihe bakarak karar verin.

USDA FSIS
BUZBuzdolabı içi hangi ürünle yıkanmalı?

Sıcak su ve deterjan ya da karbonatlı ılık su yeterlidir; ardından temiz nemli bezle durulayıp kurulayın. Kapalı bir alanda güçlü kokulu ürün kullanmak gerekmez; çamaşır suyuyla silme sırasında karıştırılmasa bile iç havada tahriş edici gazlar ölçüldü. Çiğ et sızıntısında da sıra aynıdır: sızıntıyı kâğıt havluyla alın, parçayı sıcak deterjanlı suda yıkayın, durulayın ve kurutun.

Mattila 2020 · USDA FSIS
Lavabo ve gider

Lavabo ve gider: alerji ve astım

Lavabo ve gider sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Kapalı lavabo altında ve küçük banyoda çamaşır suyu tahriş edici gaz oluşturabilir (Mattila 2020). Pencereyi açın, ürünleri karıştırmayın, sprey yerine bez kullanın.

Banyo

Banyo: alerji ve astım

Banyo sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Sprey yerine beze uygulama ve iyi havalandırma tercih edin; evde temizlik spreyi kullanımı uzun dönemde akciğer işlevinde daha hızlı kayıpla ilişkilendirildi. Nem ve küf kontrolü öncelikli; yakınmalarınız artıyorsa doktorunuza danışın.

BANBanyodaki küf sağlığa zararlı mı?

Dünya Sağlık Örgütü nemli ve küflü ortamlarda solunum yakınmaları, solunum yolu enfeksiyonları ve astım alevlenmesi için yeterli kanıt olduğunu bildiriyor; güvenli bir sayısal eşik önerilmiyor. Küçük bir derz lekesi düzenli temizlik ve kurutmayla yönetilebilir, ama geniş alanlı küf, su sızıntısı ya da sürekli küf kokusu bir nem sorununa işaret eder ve kaynağı giderilmelidir. Astımınız ya da alerjiniz varsa ve yakınmalarınız artıyorsa doktorunuza danışın.

WHO 2009
Çamaşır

Çamaşır: alerji ve astım

Çamaşır sayfasının tamamı →

Alerji ve egzama

Kokulu ürünlerden yakınma yaygındır ve kokuyu oluşturan maddelerin çoğu etikette tek tek yazmaz; kokusuz deterjan ve ekstra durulama tercih edin. Akar alerjisinde yatak takımları 55–60 °C'de yıkandığında akarlar ölür. Çamaşırı kapalı odada kurutmak nemi artırır.

ÇAMÇamaşırı evin içinde kurutmak sağlığa zararlı mı?

Kapalı ve ısıtılan bir odada kurutmak iç nemi belirgin artırır. Glasgow'da 100 evde yapılan çalışmada soğuk mevsimde evlerin büyük çoğunluğu çamaşırı içeride kuruttu ve bu iç nem yükünün önemli bir kaynağıydı; yüksek nem akar ve küf için elverişlidir. Mümkünse kurutma makinesi kullanın ya da çamaşırı pencereyi aralık tutarak, kapısı kapalı ve havalandırılan bir odada kurutun; ABD Çevre Koruma Ajansı iç nemi yüzde 30–50 aralığında tutmayı öneriyor.

Porteous 2014
ÇAMYumuşatıcı ve kokulu deterjan alerji yapar mı?

ABD'de temsilî bir ankette yetişkinlerin yaklaşık üçte biri kokulu ürünlere maruz kalınca baş ağrısı ya da nefes darlığı gibi sorunlar bildirdi. 213 ev ürününü inceleyen bir çalışmada en çok kimyasal kokulu ürünlerde bulundu ve bunların çoğu etikette yazmıyordu. Hassas cildiniz, astımınız ya da alerjiniz varsa kokusuz ürün seçin ve yumuşatıcıyı azaltın.

Steinemann 2016
Oturma odası

Oturma odası: alerji ve astım

Oturma odası sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Kuru havada akar parçacıkları daha kolay havalanır. Akar önlemlerinin astım belirtilerine etkisi büyük bir sistematik derlemede gösterilemedi; tedavi kararları için doktorunuza danışın. Kokulu ürün ve sprey yerine kokusuz ürün ve bez tercih edin.

OTUHalıdaki akarlar nasıl yok edilir?

Akarlar 55 °C ve üzeri suda yıkanan tekstilde tamamen ölür; soğuk yıkama akarların çoğunu çıkarmaz ama alerjeni büyük ölçüde azaltır. Halı makinede yıkanamadığı için pratikte düzenli süpürme ve odayı çok kuru tutmamak öne çıkar. Akar alerjeni ev içinde en yoğun yatakta bulunur; alerjiniz varsa işe yataktan başlayın.

McDonald 1992 · Sidenius 2002
OTUAkar önlemleri astımı veya alerjiyi geçirir mi?

54 çalışmayı ve 3.002 hastayı kapsayan sistematik derleme, akar alerjenini azaltmaya yönelik kimyasal ve fiziksel yöntemlerin (yatak kılıfı dahil) astım belirtilerinde ve ilaç kullanımında anlamlı fark yaratmadığını buldu. Yani temizlik tek başına tedavi değildir. Astım ve alerji tedavisi için doktorunuza danışın; temizliği evin genel düzeni için sürdürün.

Gøtzsche 2008
OTUHava temizleme cihazı almalı mıyım?

ABD Çevre Koruma Ajansı'na göre iç havayı iyileştirmenin en etkili yolu kirletici kaynağını azaltmak ve dış havayla havalandırmaktır; hava temizleyiciler bunlara ek olarak havadaki parçacıkları azaltabilir ama yüzeye çökmüş tozu ve kaynağı ortadan kaldırmaz. Cihaz düşünüyorsanız önce sigara, koku ürünü ve toz kaynağını azaltın. Cihazın sağlık etkisi için doktorunuza danışın.

EPA Hava Temizleyici
OTUOda kokusu, tütsü ve kokulu sprey zararlı mı?

Kokulu ürünlerde etikette yazmayan pek çok kimyasal bulunabildi; en yüksek derişimler oda kokusu gibi kokulu ürünlerde ölçüldü. Temsilî bir ankette yetişkinlerin yaklaşık üçte biri kokulu ürünlerden baş ağrısı veya nefes darlığı gibi yakınmalar bildirdi. Koku, temizliğin değil havaya karışan maddenin işaretidir; kötü kokunun kaynağını temizleyip odayı havalandırmak daha doğrudur.

Dodson 2012 · Steinemann 2016
OTUKedi tüyü ve kedi alerjisi için ev nasıl temizlenir?

Kedi alerjisine yol açan ana protein tüyün kendisinden değil, kedinin tükürüğünden ve deri bezlerinden gelir; tımar sırasında tüye bulaşır. Çok küçük ve yapışkan parçacıklara tutunduğu için havada günlerce asılı kalabilir ve kedisiz evlerde, okullarda, araçlarda bile sık bulunur. Düzenli süpürme, kedinin yatağını ve örtüleri yıkama yararlıdır; alerji tedavisi için doktorunuza danışın.

Sparkes 2021
OTUKedi evden gittikten sonra alerjen ne kadar sürede kaybolur?

Kedisi evden çıkarılan 15 evin 8'inde ev tozundaki kedi alerjeni 20–24 hafta içinde kedisiz evlerin düzeyine indi; diğerlerinde düşüş çok daha yavaştı. Yoğun temizlik yapılan iki evde düşüş belirgin hızlandı. Yani kedi gittikten sonra halı, döşeme ve tekstil temizlenmeden alerjen aylarca kalabilir.

Wood 1989
OTUEvde kedi veya köpek olması bebekte alerji riskini artırır mı?

İsveç'te yapılan çalışmada, ilk yaşında evde kedi ya da köpek bulunan çocuklarda 7–9 yaşta alerjik hastalıklar daha az görüldü ve hayvan sayısı arttıkça bu ilişki güçlendi. Bu bir gözlem çalışmasıdır, neden-sonuç kanıtlamaz; ailede alerji öyküsü varsa karar için çocuk doktorunuza danışın. Evcil hayvan varsa amaç hayvanı uzaklaştırmak değil, mama kabı ve yatak gibi noktaları düzenli temizlemektir.

Hesselmar 2018
Yatak odası

Yatak odası: alerji ve astım

Yatak odası sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Akar alerjisinde nevresimi 55–60 °C'de yıkamak akarları öldürür, iç nemi yüzde 50'nin altında tutmak çoğalmayı sınırlar. Akar geçirmez kılıf ve kimyasal yöntemlerin tek başına astımda belirgin yarar sağladığı gösterilemedi; tedavi planı için doktorunuza danışın.

YATNevresim ne sıklıkla değiştirilmeli?

Kesin bir sıklık belirleyen bilimsel çalışma yok; haftada bir değiştirmek yaygın ve makul bir öneridir. Çarşaf, ev içinde deri kaynaklı etkenlerin en sık bulunduğu eşyalardan biri çıktı; dirençli stafilokok bulunan evlerde ilk sırada yatak çarşafı vardı. Çok terleme, hastalık, evcil hayvanla aynı yatakta uyuma ya da alerji varsa daha sık değiştirin.

Fritz 2014
YATAkarlar kaç derecede ölür?

Yatak takımlarıyla yapılan deneyde 55 °C ve üzerindeki suda akarların tamamı öldü; daha düşük sıcaklıkta deterjan ya da çamaşır katkıları ölümü artırmadı. Soğuk yıkama akarların çoğunu kumaştan uzaklaştırmadı, ama alerjen miktarını yüzde 90'dan fazla azalttı. Akar alerjisi varsa nevresim ve yastık kılıfını kumaşın izin verdiği ölçüde 55–60 °C'de yıkayın.

McDonald 1992
YATAkar alerjisi için akar geçirmez yatak kılıfı işe yarar mı?

Tek başına beklendiği kadar değil. 54 çalışmayı ve 3002 hastayı kapsayan Cochrane derlemesi, akar alerjenine maruziyeti azaltmaya yönelik fiziksel (26 çalışmada yatak kılıfı) ve kimyasal yöntemlerin astımda belirgin yarar sağlamadığını ve bu nedenle önerilemeyeceğini buldu. Kılıf zararlı değildir, ama ilaç tedavisinin ve doktor takibinin yerini tutmaz; kararı doktorunuzla verin.

Gøtzsche 2008
YATYatak odasında nem kaç olmalı?

ABD'de yapılan ev çalışmasında günlük ortalama iç nemi yüzde 50'nin altında tutmak, gün içinde birkaç saat aşılsa bile akar çoğalmasını ve alerjen üretimini azalttı. ABD Çevre Koruma Ajansı küf için nemi yüzde 60'ın altında, ideal olarak yüzde 30–50 aralığında tutmayı öneriyor. Çok kuru havanın da akar alerjenini havaya kaldırdığı gösterildi; hedef aşırı kuru değil, dengeli nemdir.

Arlian 2001
YATYastıkta küf olur mu, yastık ne zaman değiştirilmeli?

Kullanılan 10 yastığın incelendiği çalışmada yastık başına 4–16 mantar türü ve gram başına binlerce spor bulundu; sentetik yastıklarda tür sayısı daha yüksekti. Yastığın değişim süresini belirleyen bir çalışma yok; etiketi izin veriyorsa düzenli yıkayın, içi tamamen kurumadan kullanmayın ve sararmış, topaklanmış ya da kokan yastığı değiştirin. Astım ya da sinüzit yakınmanız varsa doktorunuza danışın.

Woodcock 2006
YATŞilte nasıl temizlenir, lekesi nasıl çıkar?

Şilte, akar alerjeninin en yoğun bulunduğu yerdir; yüzeyini ve dikiş yerlerini nevresim değişiminde süpürün. Lekeyi önce kâğıt havluyla emdirip az nemli, deterjanlı bezle alın; şilteyi ıslatmayın. ABD Çevre Koruma Ajansı ıslanan malzemenin 24–48 saat içinde kurutulursa çoğu durumda küflenmediğini belirtiyor; şilteyi havalandırarak tamamen kurutun.

EPA
YATŞilteye karbonat serpip süpürmek akarları ve kokuyu giderir mi?

Karbonatın şiltedeki akar ya da mikroorganizmalar üzerinde etkisini ölçen bir çalışma yok; laboratuvar ölçümünde karbonatın mikroorganizmalar üzerindeki etkisi sınırlı kaldı. Kuru karbonat serpip iyice süpürmek zararsız bir koku yöntemi olabilir, ama akar için kanıtlı adımlar sıcak yıkama, süpürme ve nem kontrolüdür. Sulu karışımla şilteyi ıslatmayın.

Rutala 2000
YATGece pencere aralık uyumak daha mı sağlıklı?

Yurt odalarında yapılan deneylerde pencereyi açmak ya da fanla havalandırmak karbondioksit düzeyini düşürdü; düşük karbondioksitli gecelerde ölçülen uyku kalitesi, odanın tazelik algısı, ertesi gün dikkat ve mantıksal düşünme testi performansı daha iyiydi. Pencere açılamıyorsa yatmadan önce ve sabah odayı havalandırın. Çok soğuk ya da gürültülü ortamda, astım ya da kronik hastalığınız varsa doktorunuza danışın.

Strøm-Tejsen 2016
YATKedi ya da köpekle aynı yatakta uyumak hijyenik mi?

Evcil hayvanlar evdeki mikroorganizma topluluğunu belirgin biçimde değiştirir ve dirençli stafilokokun ev hayvanlarında da bulunabildiği gösterildi. Sağlıklı bir ev için kesin bir yasak kanıtı yok; ama nevresimi daha sık yıkamak ve hayvanın tüy, dışkı ve parazit bakımını düzenli yaptırmak gerekir. Bebek, hamile, alerjisi ya da bağışıklığı zayıf biri varsa ya da tekrarlayan deri enfeksiyonu oluyorsa doktorunuza ve veterinerinize danışın.

Fritz 2014
YATKışın kalorifer yanarken akar alerjisi neden artar?

Akar alerjeni taşıyan parçacıklar kuru havada yüzeyden çok daha kolay havaya kalkar; bağıl nem yüzde 80'den yüzde 10'a düştüğünde bu hız iki büyüklük mertebesine kadar arttı. Kapalı pencereler ve uzun süre içeride kalmak maruziyeti artırabilir. Nemi aşırı düşürmeden yüzde 30–50 aralığında tutun, nevresimi sıcak yıkayın, tozu kuru süpürmek yerine nemli bezle alın; yakınmalar sürerse doktorunuza danışın.

Salimifard 2017
Çocuk odası

Çocuk odası: alerji ve astım

Çocuk odası sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Peluş oyuncak ve yatak takımı akar biriktirir; 55 °C ve üzeri yıkama akarları öldürür. Çocuğunuzun astım ya da alerji tedavisi için çocuk doktorunuza danışın; temizlik tek başına tedavi değildir.

ÇOCPeluş oyuncaklar nasıl yıkanır, akar yapar mı?

Peluş oyuncak, yatak takımı gibi akar biriktirebilen bir tekstildir. 55 °C ve üzeri suda yıkama akarların tamamını öldürür; soğuk yıkama alerjeni azaltır ama akarları çıkarmaz. Etiketi izin veriyorsa çamaşır torbasında sıcak yıkayın ve tamamen kurutun; sıcak yıkanamayanlar için üreticinin önerisine uyun.

McDonald 1992
ÇOCYere düşen emzik ağızla temizlenir mi?

184 bebeklik İsveç çalışmasında emziği ağzıyla temizleyen ebeveynlerin çocuklarında 18 ayda egzama ve astım daha az görüldü; ancak bu tek ve küçük bir gözlem çalışmasıdır, öneri olarak kabul edilmez. Güvenli yol, emziği temiz akan suyla durulamak ya da yedek bir emzik kullanmaktır. Emzik ve ağız hijyeni konusunda çocuk doktorunuza danışın.

Hesselmar 2013
ÇOCBebek odası nasıl temizlenir, hangi ürün kullanılmalı?

Emekleyen bebek zemine yakın, tozun en yoğun olduğu katmanda nefes alır; küçük çocuklar da her gün bir miktar tozu ağızlarına alır. Bu yüzden önceliğiniz zemini düzenli süpürüp nemli bezle silmek olsun. Sprey yerine bez, kokusuz ürün ve bol havalandırma seçin; bebek odadayken temizlik yapmayın.

Wu 2021 · EPA 2017
ÇOCÇamaşır suyuyla kireç çözücü karışırsa ne olur?

Çamaşır suyu asitli bir ürünle (kireç çözücü, tuz ruhu) buluşunca klor gazı, amonyaklı bir ürünle buluşunca kloramin gazları çıkar. Türkiye'de çamaşır suyuyla tuz ruhunu karıştırdıktan sonra hastaneye başvuran 55 kişinin ikisinde ağır solunum yetmezliği gelişti, biri hayatını kaybetti. Ürünleri asla karıştırmayın; nefes darlığında odayı terk edin, 114'ü veya 112'yi arayın.

Görgüner 2004 · 114 UZEM
ÇOCBebek çok temiz bir evde mi büyümeli?

Çiftlik evlerinde büyüyen ve ev tozunda çok çeşitli mikroorganizmayla karşılaşan çocuklarda astım ve alerji belirgin daha az görüldü. Bu, temizliği bırakın demek değildir: uzmanlar her yüzeyi her gün yoğun ürünlerle temizlemek yerine riskli anlara (beslenme gereçleri, alt değiştirme, hastalık, çiğ gıda) odaklanan “hedefli hijyen”i öneriyor.

Stein 2016 · Bloomfield 2016
Antre

Antre: alerji ve astım

Antre sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Antre, polen ve dış toprağın eve ilk girdiği yerdir. Ayakkabıyı kapıda çıkarmak, dış giysiyi antrede bırakmak ve zemini düzenli silmek içeri taşınan yükü azaltır.

ANTAyakkabılık kokusu nasıl geçer?

Ayakkabılık kokusu çoğunlukla içine kurumadan konan nemli ayakkabılardan gelir; koku yapan moleküller nem ve terle beslenen deri bakterilerinin ürünüdür. Ayakkabılığı ayda bir boşaltıp silin, kapağını açık bırakarak kurutun, ıslak ayakkabıyı önce dışarıda kurutun. Ayakkabılığa oda kokusu koymak kaynağı gidermez, havaya ek kimyasal ekler.

Ara 2006 · Dodson 2012
Çalışma masası

Çalışma masası: alerji ve astım

Çalışma masası sayfasının tamamı →

Alerji ve astım

Masa tozunu kuru silmek yerine nemli bezle alın; ekrana ve klavyeye sprey sıkmak yerine ürünü beze uygulayın. Evde sık sprey kullanımı akciğer işlevinde daha hızlı kayıpla ilişkilendirildi (Svanes 2018).